چگونه به خود شناسی برسیم؟

به طور کلی یکی از مسائلی که می تواند به رشد فکری و بلوغ ذهنی شما کمک شایانی کند خود شناسی است. خود شناسی یکی از مسائل مهم در زندگی هر شخص به شمار می رود. اگر از افراد مختلف در خصوص خودشناسی سوال کنیم اغلب با این پاسخ روبه رو می شویم که می گویند ما همه چیز را درباره خودمان می دانیم و خودمان را به خوبی می شناسیم اما مسئله این است که این افراد درباره علایق ها، باور ها و اهداف خود هیچ نمی دانند پس یعنی به خود شناسی حقیقی نرسیده اند. همچنین می توان گفت که مشکلات با خودشناسی تغییر ماهیت خواهند داد و اغلب می توان مشکلات را با خودشناسی و شناخت کامل از خود به راحتی حل کرد. اما در حقیقت خود شناسی چیست؟ برای شناخت خودمان باید چه کار هایی را انجام دهیم؟ اگر  شما هم به دنبال پاسخ به این سوالات هستید و می خواهید به خودشناسی حقیقی از خود برسید خواندن این مقاله را به شما پیشنهاد می کنم.

خود شناسی چیست؟

اگر بخواهیم تعریفی کلی از خودشناسی داشته باشیم می توان گفت که در حقیقت خودشناسی یعنی شناخت کامل و عمیق از باور ها، عقاید، استعداد ها و توانایی های درونی خودمان. ما با خودشناسی و درک توانایی ها و استعداد هایمان می توانیم بهترین خودمان را پیدا کنیم که این مسئله اغلب می تواند موجب پیشرفت فردی و اجتماعی ما شود. ما با خودشناسی می توانیم در واقع حقیقت زندگی و واقعیت زندگیمان را پیدا کنیم و از زندگی خود لذت ببریم. به طور مثال خودشناسی به ما کمک می کند که در شرایط مختلف در مقابل مسائل و مشکلات واکنشی درست داشته باشیم و بتوانیم احساسات یا رفتار های ناپسند خود را کنترل کنیم. همچنین می توان گفت که خودشناسی موجب می شود که ما به سلامت روان برسیم و زندگی فردی و اجتماعی خود را تغییر دهیم که این مسئله موجب بهبود کیفیت زندگی فرد می شود.

خودشناسی در روانشناسی به چه معناست؟

خودشناسی در روانشناسی به معنای فرایندی پیوسته برای شناخت «منِ واقعی» است، یعنی فرد بتواند تصویری روشن‌تر و دقیق‌تر از ویژگی‌های شخصیتی، هیجان‌ها، نیازها، ارزش‌ها، هدف‌ها و الگوهای رفتاری خود بسازد. تا عزت نفس بالای داشته باشد. در خودشناسی، سؤال فقط این نیست که «من چه جور آدمی‌ام؟» بلکه مهم‌تر این است که «چرا این‌گونه شده‌ام و چطور عمل می‌کنم؟». به بیان دیگر، خودشناسی تلاش برای فهم ریشه‌ها و سازوکارهای درونی ماست، اینکه بفهمیم چه باورهایی در پس انتخاب‌ها و واکنش‌هایمان قرار گرفته، چه تجربه‌هایی بر شکل‌گیری شخصیت ما اثر گذاشته، و چه چیزهایی ما را در زندگی به جلو می‌راند یا متوقف می‌کند.

خودشناسی معمولا از راه‌های مختلف عمیق‌تر می‌شود، مثل:

• بازتاب و مشاهده‌ی خود: توجه به افکار، احساسات و رفتارهای تکرارشونده و معنای آن‌ها.

• شناخت هیجان‌ها و نیازها: فهم اینکه چه چیزهایی ما را می‌ترساند، خوشحال می‌کند، خشمگین یا آرام می‌سازد و پشت هر هیجان چه نیازی پنهان است.

• آگاهی از ارزش‌ها و باورهای هسته‌ای: اینکه چه اصولی برای ما مهم است و کدام باورها جهت‌دهنده‌ی تصمیم‌های ما هستند.

• شناخت نقاط قوت، محدودیت‌ها و زخم‌ها: دیدن توانایی‌ها بدون اغراق و پذیرفتن ضعف‌ها بدون سرزنش.

• بررسی نقش تجربه‌های گذشته: فهم اثر خانواده، فرهنگ، رابطه‌ها و رویدادهای مهم زندگی بر «منِ امروز».

• استفاده از بازخورد دیگران یا روان‌درمانی: چون گاهی بخش‌هایی از خودمان را فقط در آینه‌ی رابطه‌ها می‌بینیم.

نکته‌ی مهم این است که خودشناسی یک «نتیجه‌ی نهایی و ثابت» نیست، مسیر رشد است. آدم‌ها در طول زندگی تغییر می‌کنند، تجربه‌های جدید پیدا می‌کنند، و معناهای تازه‌ای از خود می‌سازند. پس خودشناسی شبیه یک نقشه است که هرچه بیشتر آن را دقیق کنیم، انتخاب‌هایمان آگاهانه‌تر می‌شود، روابطمان سالم‌تر پیش می‌رود و توان تنظیم هیجان و تصمیم‌گیری‌مان بالاتر می‌رود. در نهایت، خودشناسی کمک می‌کند زندگی‌ای همسو با ارزش‌های واقعی‌مان بسازیم، نه صرفا بر اساس عادت‌ها، ترس‌ها یا انتظارات دیگران. اگر در این راه نیازمند کمک هستید میتوانید از بهترین روان درمانگر آنلاین یاری بجوید. و برای سلامت روح و ذهن خود قدمی بردارید.

انسانی که به خودشناسی دست یافته چگونه است؟

در واقع می توان گفت که انسانی که به خودشناسی رسیده است به درکی کامل و عمیق از باور ها، رفتار ها،عقاید و توانایی های خود دست یافته است. به طور کلی فردی به خود شناسی دست یافته است می تواند خود را به راحتی از بند تعصبات و تحمیل ها رها کند؛ زیرا که به آگاهی کامل در این خصوص رسیده است. انسانی که بتواند خودش را از تعصبات رها کند می تواند آزادانه و آگاهانه مسیر درست را انتخاب کند. میتوان گفت که  انسانی که به شناختی درست از رفتار های خود و انتخاب آگاهانه دست یافته است می تواند با روشن بینی مسیر خود را انتخاب کند و به انتخاب  تصمیماتی درست و عاقلانه بپردازد.

راه های رسیدن به خودشناسی

برای رسیدن به خودشناسی روش هایی وجود و انجام برخی کارها توسط روانشناسان توصیه می شود. همچنین این نکته بسیار حائز اهمیت است که برای رسیدن به خودشناسی، به سخت کوشی و تلاش برای رسیدن به آن نیاز است. به قول طرفداران یونگ” در پس هر سخت کوشی در زندگی، گنجی نهفته است”.پس با سخت کوشی و تلاش برای شناخت خود می توانیم در مسیر خوشبختی در زندگی گام بزرگی برداریم.

برخی از روش های رسیدن به خود شناسی عبارتند از:

شناخت علایق خود

یکی از قدم های مهم در خودشناسی همانطور که گفته شد شناخت علایق خودمان است. علایق خودتان را بشناسید و درکی کامل از آنها پیدا کنید. به طور مثال هر تفریح، سرگرمی، فعالیت و هر چیزی که در اطراف شما وجود دارد که موجب می شود نظر شما نسبت به آن جلب شود و از آن احساس رضایت کنید و آن را دوست دارید، پیدا کنید و به آنها توجه کنید زیرا که شناخت علایق، به شما کمک می کند که به درستی مسیر خودت را انتخاب کنید و ممکن است در آینده شما تاثیر بسزایی داشته باشد.

شناخت ویژگی های شخصیتی

مسئله مهم دیگر، شناخت ویژگی های شخصیتی خودتان است. شما می توانید با شناخت کامل از اخلاق، توانایی و استعداد ها، نقاط قوت و نقاط ضعف خود،  به درستی می توانید نسبت به شرایط مختلف واکنشی درست داشته باشید و همچنین شناخت توانایی ها و نقاط ضعف به ما کمک می کند که به راحتی اشتباهات خود را بپذیرم و از سرزنش خود دست برداریم و بتوانیم نقاط ضعف خود را کنترل کنیم و بهبود دهیم که این مسئله می تواند منجر به پیشرفت ما در زندگی شود.

شناخت ارزش ها

شناخت ارزش های فردی بسیار در روند خودشناسی حائز اهمیت است. به طور کلی برای هر کدام از ما چیز هایی که برای ما خوب هستند و بد هستند متفاوت است و اگر کاری از نظرمان برای ما خوب باشد از آن لذت می بریم و برعکس. به طور کلی شناخت ارزش ها  به ما در شناخت اهداف و یافتن انگیزه،  جهت پیدا کردن مسیر درست و تلاش برای رسیدن به اهداف کمک شایانی می کند؛ پس ارزش های خود را به درستی بشناسید.

تعیین و شناخت اهداف در زندگی

به طور کلی می توان گفت که داشتن هدف در زندگی می تواند موجب امید به زندگی در افراد شود و اهمیت قابل توجهی دارد. اما مسئله قابل اهمیت این است که ما بتوانیم اهدافی صحیح و واقع بینانه ای برای خود انتخاب کنیم؛ زیرا که ممکن است نرسیدن به اهداف موجب نا امیدی و سرزنش کردن فرد توسط خودش شود. در واقع انسانی که به خود شناسی رسیده است می تواند اهدافی عاقلانه، واقع بینانه را بر اساس توانایی های خود انتخاب کند.

 

شناخت سبک زندگی خود

اغلب سبک زندگی تاثیر بسیاری در تمامی فعالیت های افراد دارد. با شناخت سبک زندگی خود و یافتن آگاهی کامل در خصوص سبک زندگیتان می توانید از تاثیر عوامل مختلف بر زندگی، توانایی و رفتارهایتان مطلع شوید و بتوانید با اصلاح آنها بازدهی بیشتری در روند پیشرفت خود داشته باشید.

فواید خود شناسی چیست؟

همانطور که در مقاله بالا گفته شد خودشناسی می تواند تاثیرات بسیاری بر زندگی ما داشته باشد و موجب بهبود کیفیت زندگی فردی و اجتماعی ما شود.

برخی دیگر ازفواید خودشناسی عبارتند از:

• لذت بردن از زندگی
• تصمیم گیری درست تر و بهتر
• از دست ندادن وقت و هزینه
• افزایش مهارت کنترل فردی
• مقاوم شدن در برابر مشکلات

خودشناسی با خودآگاهی چه تفاوتی دارد؟

خودآگاهی و خودشناسی نزدیک به هم‌اند، اما یکسان نیستند. خودآگاهی بیشتر به توانایی «دیدن و فهمیدن حالت‌های لحظه‌ای خود» مربوط است، یعنی فرد در همین الآن بداند چه احساسی دارد، چه فکری از ذهنش می‌گذرد، بدنش چه واکنشی نشان می‌دهد و رفتار کنونی‌اش چه اثری روی خودش و دیگران دارد. مثلا وقتی عصبانی می‌شوم، خودآگاهی یعنی بفهمم عصبانی‌ام، تپش قلب دارم، ذهنم دنبال مقصر می‌گردد و ممکن است حرف تند بزنم.

اما خودشناسی لایه‌ی عمیق‌تر و گسترده‌تری است و به «درک ساختار کلی‌ترِ شخصیت و هویت» اشاره دارد. در خودشناسی می‌پرسیم: من چه ویژگی‌هایی دارم؟ چرا در رابطه‌ها الگوهای تکراری دارم؟ ریشه‌ی ترس‌ها و انگیزه‌هایم چیست؟ چه ارزش‌هایی مسیر زندگی‌ام را تعیین می‌کنند؟

برای روشن‌تر شدن تفاوت، می‌شود این‌طور دید:

• دامنه

• خودآگاهی: محدود به تجربه‌ی «اینجا و اکنون»

• خودشناسی: گسترده و شامل گذشته، حال و حتی جهت آینده

• عمق

• خودآگاهی: مشاهده‌ی سطحی/لحظه‌ایِ احساس و فکر

• خودشناسی: فهم ریشه‌ها، علت‌ها و الگوهای پایدار

• کارکرد

• خودآگاهی: کمک به تنظیم هیجان در لحظه و مدیریت واکنش‌ها

• خودشناسی: کمک به انتخاب‌های بلندمدت، ساختن هویت و رشد درونی

• مثال ساده

• خودآگاهی: «الان استرس دارم چون جلسه نزدیک است.»

• خودشناسی: «من در موقعیت‌های ارزیابی‌شدن استرس می‌گیرم چون از کودکی ترس از قضاوت در من شکل گرفته و برایم پذیرش دیگران خیلی مهم بوده است.»

می‌شود گفت خودآگاهی مثل «چراغ قوه» است که لحظه‌ی حاضر را روشن می‌کند، و خودشناسی مثل «نقشه‌ی راه» است که مسیر کلی زندگی و شخصیت را نشان می‌دهد. خودآگاهی ابزار اصلیِ رسیدن به خودشناسی است، یعنی هرچه فرد بیشتر در لحظه خودش را دقیق ببیند، بعد از مدتی می‌تواند الگوها را کنار هم بگذارد و به درکی عمیق‌تر از خود برسد. بنابراین این دو مکمل هم‌اند: خودآگاهی بدون خودشناسی ممکن است سطحی بماند، و خودشناسی بدون خودآگاهی تبدیل به دانستنِ نظریِ بی‌اثر می‌شود.

نتیجه گیری

خودشناسی ابزار قدرتمندی برای رسیدن به جامعه‌ای است که هر فرد از زندگی خود رضایت بیشتری داشته، حال عمومی و روانی افراد بهتر بوده و شادی بیشتری را تجربه خواهند کرد. در نتیجه‌ی چنین چیزی، آن جامعه دارای آینده‌ای روشن‌تر است. علاوه‌بر این چنین جامعه‌ای نسل‌هایی را پرورش می‌دهد که دارای هوش هیجانی بالاتر، انگیزه بیشتر و به طور کلی فعال‌تر و مفیدتر هستند.